Hoe herken ik essentaksterfte en wat doe ik ermee?
Essentaksterfte herkent u aan kale, afstervende twijgen in de bovenkant en de randen van de kroon, ruitvormige, ingezonken plekken op de bast bij de aanzet van dode takken en waterloten onderaan de stam waarmee de boom de schade probeert te compenseren. Een middel tegen de schimmel bestaat niet; de aanpak bestaat uit het verwijderen van dood en gevaarlijk hout, het volgen van de conditie over meerdere jaren en het pas kappen van een es wanneer de stabiliteit echt in het geding komt.
Welke signalen in de kroon wijzen op essentaksterfte?
De eerste signalen van essentaksterfte zitten in de bovenkant en de buitenranden van de kroon van een gewone es: twijgen en dunne takken sterven daar af terwijl de rest van de boom nog blad draagt. Het blad aan aangetaste takken verwelkt vaak al in de zomer en verkleurt bruin, eerder dan het normale herfstblad.
Naarmate de aantasting vordert, breidt de kale top zich verder naar binnen en naar beneden uit, en verliest de kroon geleidelijk zijn volle, ronde vorm. Een boom in een vroeg stadium kan er van een afstand nog gezond uitzien, terwijl de buitenste twijgen al zijn aangetast.
Waarin onderscheidt een ruitvormige bastplek zich van gewone schade?
Een ruitvormige, ingezonken en vaak donker verkleurde plek op de bast, meestal bij de aanzet van een dode zijtak op de stam of een dikkere tak, wijst specifiek op essentaksterfte en niet op mechanische schade van bijvoorbeeld een maaimachine of een botsing. Onder die plek is het hout vaak al verkleurd tot bruin of grijsbruin.
Gewone schade door een stoot of een verkeerd gezette snoeiwond heeft een onregelmatige vorm en zit niet stelselmatig bij de aanzet van dode takken. Bij twijfel geeft een controle van meerdere takken tegelijk een betrouwbaarder beeld dan één enkele plek.
Waarom vormt een aangetaste es waterloten onderaan de stam?
Waterloten onderaan de stam of bij de wortelvoet zijn de reactie van een verzwakte es op het verlies van bladoppervlak in de kroon; de boom probeert met nieuwe, snelle scheuten alsnog voldoende blad te vormen. Veel waterloten tegelijk zijn daarom vaak een teken dat de aantasting al een tijd aan de gang is.
Deze loten zijn zwak verankerd en breken makkelijker af dan een normale tak, wat ze bij een boom dicht bij een pad of een terras tot een extra aandachtspunt maakt naast de aantasting zelf.
Wanneer is een aangetaste es nog te behouden en wanneer niet?
Een es met beperkte aantasting in de buitenste kroon en een gezonde stam en stamvoet kan jarenlang blijven staan, mits u dood hout periodiek verwijdert en de conditie in de gaten houdt. Verspreidt de aantasting zich naar de stam en ontstaan er ruitvormige plekken lager op de stam, dan neemt het risico op een plotselinge breuk toe.
De afweging tussen behoud en kappen lijkt op de bredere afweging bij een boom in slechte conditie. Het artikel boom weg of boom blijft beschrijft de signalen die bij elke boomsoort meewegen, niet alleen bij essentaksterfte.
Wat betekent essentaksterfte voor de veiligheid rond de boom?
Het grootste risico van essentaksterfte zit niet in de ziekte zelf maar in dood hout dat onverwacht afbreekt, zeker boven een pad, een terras of een plek waar geregeld mensen komen. Een dode tak in een es kan al breken bij weinig wind, terwijl de rest van de boom nog volop blad draagt.
Een hovenier controleert een aangetaste es daarom vaker dan een gezonde boom, en verwijdert gevaarlijk dood hout zodra dat zich aandient, in plaats van te wachten tot de volgende geplande snoeironde. Is de stamomtrek van de boom groot genoeg om onder de plaatselijke vergunningplicht te vallen, dan geldt die regel ook voor het uiteindelijk vellen van een es die niet meer te redden is.
Veelgestelde vragen
Is essentaksterfte besmettelijk voor andere boomsoorten in de tuin?
Nee, de schimmel achter essentaksterfte tast specifiek essen aan; andere boomsoorten in dezelfde tuin lopen door deze ziekte geen risico.
Kan een es zichzelf herstellen van essentaksterfte?
Een klein deel van de essen blijkt tolerant en houdt de aantasting jarenlang beperkt, maar volledig herstel van al aangetast hout komt niet voor; wat kaal is, blijft kaal.
Moet ik een licht aangetaste es preventief laten kappen?
Nee, preventief kappen is bij lichte aantasting meestal niet nodig; periodieke controle en het verwijderen van dood hout volstaan zolang de stam en de stamvoet gezond blijven.