Tuinen in Achtkarspelen: het woningbeeld
De gemeente Achtkarspelen telt 12.416 woningen voor 28.200 inwoners. 87% daarvan is een eengezinswoning, 13% een appartement of ander meergezinshuis. Een eengezinswoning heeft in de regel een eigen tuin; bij een meergezinswoning is dat een balkon, een dakterras of een gedeelde binnentuin, en ook daar komen wij.
Binnen de eengezinswoningen is de vrijstaande woning het grootste type (43% van alle woningen): vrijstaand 43%, hoekwoning 13%, tussenwoning 15%. Dat zegt iets over de vorm van de tuinen die we hier tegenkomen: een tussenwoning heeft een smalle, diepe achtertuin met buren aan twee kanten, een vrijstaande woning een tuin rondom met meer wind en meer zon.
Slechts 4% van de woningen is in de afgelopen tien jaar gebouwd; 96% is ouder. In een bestaande tuin is de bodem meestal ingegroeid en de beplanting volwassen: daar gaat het vaker om renovatie, snoei en het herstellen van bestrating dan om aanleg in een lege tuin.
64% van de woningen is een koopwoning en 36% wordt gehuurd. Bij een huurwoning stemmen we grotere ingrepen, zoals een boom weghalen of een schutting vervangen, eerst af met de verhuurder.
| Kenmerk | Aantal of aandeel | Peildatum |
|---|---|---|
| Inwoners | 28.200 | 1 januari 2025 |
| Huishoudens | 12.125 | 1 januari 2025 |
| Woningen | 12.416 | 1 januari 2025 |
| Eengezinswoningen | 87% | 1 januari 2025 |
| Vrijstaand | 43% | 1 januari 2025 |
| Meergezinswoningen | 13% | 1 januari 2025 |
| Koopwoningen | 64% | 1 januari 2025 |
| Gebouwd in de afgelopen tien jaar | 4% | 1 januari 2025 |
| Nieuwbouwwoningen toegevoegd | 84 | 2024 |
| Landoppervlak (km²) | 102 | 1 januari 2025 |
| Stedelijkheid (CBS) | niet stedelijk | 1 januari 2025 |
Bron: CBS 86165NED, Kerncijfers wijken en buurten 2025 (inwoners en woningen per 1 januari 2025; nieuwbouw over 2024). Percentages zijn afgerond en tellen niet altijd op tot 100.
Achtkarspelen vergeleken met Friesland
Met 28.200 inwoners staat Achtkarspelen op plaats 10 van de 18 gemeenten in Friesland, van groot naar klein. De gemeente heeft 4% van de woningen in de provincie op 3,1% van het landoppervlak.
Per vierkante kilometer land wonen er 276 mensen, tegenover 199 gemiddeld in Friesland. Het CBS noemt Achtkarspelen daarmee een niet stedelijke gemeente. Buiten de stad is de aanrijroute meestal ruim en kan een kraan of een container dicht bij de tuin staan; bij een erf of een lange oprit nemen we die mee in de planning.
| Kenmerk | Gemeente Achtkarspelen | Provincie Friesland |
|---|---|---|
| Inwoners | 28.200 | 664.222 |
| Woningen | 12.416 | 312.294 |
| Landoppervlak (km²) | 102 | 3.340 |
| Inwoners per km² land | 276 | 199 |
| Woonplaatsen | 12 | 419 |
De provincietotalen zijn opgeteld uit de gemeentecijfers van het CBS; dichtheden en aandelen zijn daaruit berekend.
De grond in Achtkarspelen
Op 3 punten in de gemeente hebben we de Bodemkaart 1:50.000 bevraagd: laarpodzolgronden (cHn23) bij het middelpunt van de gemeente, aangemaakte petgaten (AAP) nabij het middelpunt en moerige podzolgronden met een zavel- of een kleidek en een moerige tussenlaag (kWp) nabij het middelpunt. Dat is een steekproef en geen oppervlaktemeting; bebouwd gebied staat op de kaart vaak niet ingetekend. Wat er in uw tuin ligt, bepalen we ter plekke met een grondboor.
Zandgrond. Zandgrond is los en goed te bewerken, warmt in het voorjaar snel op en laat water snel door. Voeding en vocht spoelen er ook snel uit; een border op zand vraagt om organische stof (compost, bladaarde) en een beplanting die droogte verdraagt.
Wisselende grond. De kaart geeft hier een samengestelde eenheid: binnen korte afstand wisselt de grond. Wat er in één tuin ligt, stellen we ter plekke vast met een grondboor voordat we een beplantingsplan of een fundering voor bestrating maken.
Moerige grond. Moerige grond is een dunne veenlaag op zand of klei: de bovenlaag houdt water vast en is zuur, de laag eronder bepaalt hoe het water wegzakt. Bij aanleg kijken we per plek hoe diep het veen gaat, want een terras op een halve meter veen vraagt iets anders dan op tien centimeter.
Steekproef bodemkaart
- cHn23 Laarpodzolgronden, bij het middelpunt van de gemeente
- AAP Aangemaakte petgaten, nabij het middelpunt
- kWp Moerige podzolgronden met een zavel- of een kleidek en een moerige tussenlaag, nabij het middelpunt
BRO Bodemkaart 1:50.000, versie 2025, via PDOK; steekproef per punt, geen oppervlaktemeting. Methode en bronnen
Woonplaatsen in de gemeente Achtkarspelen
De gemeente Achtkarspelen heeft 12 officiële woonplaatsen in de CBS-indeling van 2026, waaronder Augustinusga, Boelenslaan, Buitenpost en Drogeham. Wij komen in alle woonplaatsen; de cijfers hierboven gelden voor de gemeente als geheel en niet voor een dorp of wijk afzonderlijk.
- Augustinusga
- Boelenslaan
- Buitenpost
- Drogeham
- Gerkesklooster
- Harkema
- Kootstertille
- Stroobos
- Surhuisterveen
- Surhuizum
- Twijzel
- Twijzelerheide
Bron: CBS 86312NED, Woonplaatsen in Nederland 2026 (indeling 1 januari 2026).