Najaar in de Amsterdamse tuin: blad, water en de eerste nieuwe planten

Op veengrond stapelt het blad zich in het najaar sneller op dan op zand: veen houdt van zichzelf al veel water vast, en een dikke laag nat blad erbovenop houdt de bodem eronder nog langer drassig. Blijft het blad liggen, dan verzwakken gras en border doordat licht en lucht er niet meer bij kunnen.

Diezelfde veengrond klinkt door de tijd heen in: dat proces heet inklinking en zorgt ervoor dat een tuin op veen langzaam zakt, vooral op plekken die ooit zijn opgehoogd. Een tuin die goed afwatert voordat de winter begint, voorkomt dat regenwater blijft staan op de plekken die door die inklinking al lager liggen dan de rest.

Daarom hoort de afwatering bij het najaarswerk: drainage voert overtollig water via buizen af naar een put of sloot, infiltratie laat het water juist ter plekke de grond in zakken. Welke van de twee past, hangt af van de grondwaterstand: staat het grondwater al hoog, dan heeft infiltratie minder ruimte om te werken en ligt drainage voor de hand. Die afweging staat verder uitgewerkt in natte tuin en grondwater.

Zodra het blad is geruimd en de grond niet meer kurkdroog of drijfnat is, begint het seizoen voor kaalwortelplanten: bomen en heesters die zonder kluit de grond in gaan. Ze groeien in het najaar en de vroege winter het makkelijkst aan, omdat de wortel dan met rust wordt gelaten voordat er in het voorjaar weer blad en groei bij komt.

Een hovenier besteedt oktober en november dus aan drie dingen naast elkaar: blad ruimen en afvoeren als groenafval, de afwatering nalopen voordat het najaar goed nat wordt, en de kaalwortelplanten de grond in zetten zolang die niet bevroren is. Wie dat werk laat liggen tot het voorjaar, begint met een tuin die al een winter lang te nat heeft gestaan.