Welke planten trekken bijen en vlinders in de stad?

Sleedoorn, meidoorn en wilde liguster zijn inheemse struiken die vroeg in het jaar bloeien en daarmee een van de eerste voedselbronnen vormen voor bijen die net uit winterrust komen.

Deze soorten dienen in een stadstuin ook goed als haagblok, zodat de aantrekkingskracht op insecten samengaat met een functie als erfafscheiding, in plaats van een losse struik die apart moet worden ingepast.

Naast sleedoorn en meidoorn trekt ook een bloeiende haag van wilde liguster insecten, terwijl de haag tegelijk dienst doet als erfafscheiding tussen twee percelen in een dichtbebouwde straat.

Duizendblad, knoopkruid en rode klaver zijn inheemse vaste planten waar vlinders en bijen graag op landen, en ze verdragen de arme, drogere grond van een zonnige stadsberm beter dan veel gekweekte sierplanten.

Een lage bodembedekker zoals wilde tijm vult de open grond tussen hogere planten op en houdt zo de border ook onder de vaste planten aantrekkelijk voor insecten die laag bij de grond zoeken.

Naast bloeiende soorten helpt een border met verschillende bloemvormen, zoals een schermbloem naast een lipbloem, omdat niet elke bij of vlinder dezelfde vorm bloem even goed kan bezoeken.

Een tuin die van vroeg voorjaar tot laat najaar bijen en vlinders trekt, combineert soorten met een verschillende bloeitijd, van sleedoorn en meidoorn in het vroege voorjaar tot knoopkruid en duizendblad die tot in de herfst doorbloeien.

Zonder die spreiding valt de tuin op momenten stil, terwijl bijen en vlinders juist het hele seizoen door voedsel nodig hebben om zich voort te planten en de winter door te komen.

Naast vaste planten dragen ook bloeiende struiken en een enkele boom bij aan de bloeiboog, zodat een stadstuin niet volledig afhankelijk is van vaste planten die na een paar jaar moeten worden verjongd of vervangen.

Gif dat tegen luis of onkruid wordt ingezet, raakt niet alleen de plaag maar ook de bijen en vlinders die op dezelfde planten afkomen, waardoor een tuin die op het oog aantrekkelijk oogt toch weinig insecten trekt.

Onkruid tussen bodembedekkers wieden en een tak met luis afknippen werkt voor een kleine stadstuin vaak net zo goed als een middel, zonder het voedselaanbod voor insecten te schaden.

Een border zonder gif trekt na verloop van tijd ook meer natuurlijke vijanden van plaaginsecten aan, zoals lieveheersbeestjes en zweefvliegen, waardoor een plaag zich minder snel uitbreidt dan in een tuin waar chemische middelen elk insect wegvangen.

Bepaalde soorten bijen en vlinders zijn zelf beschermd onder de Omgevingswet (2024), waarin de eerdere Wet natuurbescherming is opgegaan; wie in een stadstuin werkt bij een waargenomen beschermde soort houdt daar rekening mee, los van de vraag welke planten er staan.

De gemeente Amsterdam voert daarnaast beleid dat inheemse beplanting en insectvriendelijk groen in de openbare ruimte bevordert, wat aansluit bij dezelfde soorten die ook in een particuliere stadstuin bijen en vlinders trekken.

Bij twijfel over een mogelijk beschermde soort in een bestaande border is een korte controle voordat het werk begint verstandig, op dezelfde manier als bij een broedend nest in een haag of boom.